Os precipícios da vida: chegando perto do que nos angustia
- Antonio C. de Barros Jr.

- 14 de jun. de 2020
- 4 min de leitura
Atualizado: 6 de abr.

Os precipícios, em geral, provocam medo – a simples ideia de se imaginar à beira de um pode provocar reações físicas de fuga – batimentos cardíacos acelerados, calafrio percorrendo o corpo. Não é à toa, pois, que muitos pacientes descrevem suas angústias usando a figura do precipício e o pavor de chegar perto dele. Metaforiza nossa condição de desamparo tão antiga, faz-nos tentar evitar (re)viver a “queda” descontrolada num abismo de sofrimento (quase) sem fim.
Freud, acompanhando seus inúmeros pacientes, postulou que a angústia é sinal de alerta e tem relação íntima com nossos desamparos.
Desamparos que começam no nascimento (chegada a um mundo totalmente desconhecido), passam pelas ausências da mãe (dependentes absolutos que somos dela ou de seu substituto, quando bebês), reaparecem no meio da infância, quando nos damos conta, se tudo correr bem, de que não somos tudo para a mãe e ainda sofremos o risco de termos nossa integridade física atacada, “castrada” (damo-nos conta de que somos frágeis, podemos sofrer punições, ser feridos, perder membros do nosso corpo). Finalmente, chegam os desamparos sociais – a possibilidade de sermos excluídos, de não fazermos parte do meio em que vivemos, de não sermos reconhecidos naquilo que somos, por aquilo que desejamos. O medo do escuro, os sonhos em que se está caindo (num precipício ou coisa que o valha) ou sendo perseguido, fatalmente, têm relação com essa dimensão do desamparo.
No fundo, desejaríamos usar os outros para nossa exclusiva satisfação (para nosso gozo, para usar um termo de Lacan) e que nos amassem incondicionalmente. Fantasia perversa (humana) que desnuda nosso caráter de dependência do outro (como dizia Winnicott, nunca alcançamos uma independência total). Fantasia que tenta recobrir o precipício do nosso desamparo, da nossa fragilidade, da nossa dependência do outro.
Com isso, a gente costuma desenvolver todo tipo de mecanismo (de defesa) para nos afastarmos da proximidade do precipício – “esquecemos” fatos conflitantes, racionalizamos sentimentos que temos; fixamo-nos em determinadas ideias como se fossem a coisa mais importante do mundo; preenchemos o nosso tempo com mil atividades; recuamos frente a desafios que nos parecem intransponíveis; temos enxaqueca, gastrite, e assim por diante.
A primeira vez em que tive a consciência de estar muito angustiado foi quando, na minha infância, assisti a um desenho animado em que o garoto tinha perdido a mãe e passou o desenho todo procurando por ela, até que, ao final, ela reaparece e lhe diz que se tornou “uma estrela do céu”. Ali comecei a dar-me conta de que a morte, real ou simbólica (uma separação, por exemplo), representa um verdadeiro empurrão para o precipício que tanto tentamos evitar.
Mas, de tempos em tempos, somos confrontados com ela. É o momento em que nos deparamos com a privação – que é falta real – de alguém que simbolizava algo para nós. A satisfação que tínhamos com a pessoa ou o amor que dela recebíamos não teremos mais. E isso dói na carne. É como se caíssemos mesmo no precipício. E, a depender da queda, levamos um bom tempo para que a ferida cicatrize, para que voltemos a caminhar. Mas, por outro lado, percebemos que (quase) sempre é possível continuar, que a perda não é total, por mais que ela deixe suas cicatrizes e que, muitas vezes, ainda possam doer.
Na semana passada, uma paciente emocionava-se ao falar da angústia de perder os pais, eventualmente; de cair no precipício sem rede de proteção (que os pais sempre simbolizaram para ela).
Na semana passada, a minha avó paterna morreu. A última lembrança que tenho dela foi um áudio no whatsapp, enviado há alguns dias, em que ela me dizia “Tô com saudades, meu filho. Quando você vem por aqui?...” (morava no interior do país). Vêm-me um aperto no peito e lágrimas nos olhos saber que não terei mais seu amor, que a casa que, por anos frequentei, estará vazia...
Seja como for, pouco a pouco, e com o passar dos anos, vamos aprendendo a chegar perto do precipício, a deixar de lado os mecanismos que criamos para evitá-lo a todo custo, vamos aprendendo a atravessá-lo. A angústia infantil do desamparo total provavelmente não desapareça completamente – de alguma rede de proteção a gente sempre precisa, para usar as palavras da minha paciente – mas vai ficando menos assustadora, vamos aprendendo a lidar com ela, sem que desmoronemos de vez. Transformamos a dor da privação em lembrança saudosa, em palavras, em emoção que sentimos e compartilhamos com os outros...
----------------------
Antônio C. de Barros Jr.
Psicólogo clínico/ psicanalista/ psicoterapeuta
Doutor e mestre em Psicologia pela USP.
Autor do livro: Quem vê perfil não vê coração: fragilidades narcísicas e a construção de imagens de si nas redes sociais. Editora Escuta.
Ex-filiado ao Instituto Brasileiro de Psicanálise Winnicottiana (2021 a 2023)
Ex-membro da Associação Campinense de Psicanálise (2004 a 2010).
Contato:
REFERÊNCIAS:
FREUD, Sigmund. Inibição, sintoma e angústia. In: Obras Completas, volume 17: Inibição, sintoma e angústia, O futuro de uma ilusão e outros textos (1926 - 1929). Tradução Paulo César de Souza. São Paulo: Companhia das Letras, 2014.
LACAN, Jacques. O Seminário, livro 4: A relação de objeto. Rio de Janeiro: Jorge Zahar Editor, 1995.
LACAN, Jacques. O Seminário, livro 10: A angústia. Rio de Janeiro: Jorge Zahar Editor, 2005.
WINNICOTT, Donald Woods. Da dependência à independência no desenvolvimento do indivíduo. In: O ambiente e os processos de maturação: Estudos sobre a teoria do desenvolvimento emocional, p. 79-87. Artes Médicas: Porto Alegre, 1983.




97j777 com showed up while I was scrolling a forum, so I opened it just out of curiosity to see what it looked like. I didn’t spend long on the actual content, but the page felt easy to get around without thinking too hard. The navigation is right there and I wasn’t hunting for where things were tucked away, which is always nice. What I noticed most is how everything’s spaced out and organized, so you can skim quickly instead of staring at one giant wall of stuff. It’s not trying to be flashy, just kind of clean and practical for casual browsing. The categories being grouped neatly and shown in simple, separate blocks is what made the layout feel…
https://linkbong24h.com/ mình cũng kiểu nghe bạn bè nói nhiều nên ghé thử cho biết, ban đầu chỉ định xem qua giao diện thôi. Vào trang thấy load khá nhanh, nhìn phát là hiểu họ tập trung vào mảng trực tiếp bóng đá, có cả mấy khung hiển thị rõ ràng chứ không bị nhồi chữ. Mình không xem trận lâu, chủ yếu lướt phần tin tức mới thì thấy cập nhật đều đều, đọc dễ, không rối mắt. Cách chia nội dung theo từng khối nhìn gọn, kéo xuống là nhận ra ngay chỗ mình cần mà không phải bấm qua lại nhiều. Nói chung trải nghiệm nhẹ nhàng, kiểu mở lên là dùng được luôn, và phần thông tin…
xoso66 khuyến mãi mình thấy bạn bè nhắc suốt nên bấm vào coi thử cho biết, kiểu xem giao diện là chính chứ không định ngồi đọc dài. Vào trang cái là thấy họ chia thông tin xổ số theo khu vực khá dễ hiểu, nhìn lướt cũng biết hôm nay đang có gì và phần tra kết quả nằm chỗ nào nên đỡ phải tìm vòng vòng. Mình hay xem bằng điện thoại nên để ý mấy bảng số với chữ hiển thị gọn, cuộn xuống vẫn rõ chứ không bị nhồi quá nhiều thứ một lúc. Cảm giác họ làm theo kiểu ưu tiên người cần xem nhanh, không màu mè. Nói chung mình thích nhất là cách…
sunwin mình vừa ghé qua thử cho biết vì thấy bạn bè nhắc hoài. Vào cái là thấy giao diện làm khá thoáng, nội dung chia theo từng khối nhìn phát hiểu ngay, không bị chữ dồn dập nên đỡ mệt mắt. Mình lướt trên điện thoại là chính, cảm giác cuộn trang và chuyển qua lại giữa các mục khá trơn, không kiểu giật lag khó chịu. Mình không có ngồi soi kỹ hay chơi gì đâu, chỉ xem cách họ bày thông tin cho dễ đọc thôi. Mấy tiêu đề với ô nội dung được căn gọn gàng, nhìn dạng block rõ ràng nên kéo xuống cái là nắm được bố cục ngay.
soi cầu 247 mình lướt thử vì thấy bạn bè hay nhắc, kiểu vào xem cho biết thôi chứ không định ngồi soi kỹ. Vừa mở ra là thấy họ chia nội dung theo khối khá rõ, nhìn cái là biết chỗ nào là phần dự đoán, chỗ nào là kết quả. Mình thích mấy đoạn họ để dạng bảng nên kéo xuống xem nhanh, số liệu nhìn gọn và đỡ rối hơn kiểu viết dàn trải. Có mấy mục cập nhật theo ngày nên cảm giác trang này được làm để xem nhanh chứ không phải đọc dài dòng. Menu cũng đặt dễ thấy, bấm qua lại vài lần là quen tay luôn. Nói chung lướt tầm vài phút…